تحلیل اطلاق مفهوم بیضی استراتژیک انرژی بر حوزه دریای خزر و خلیج‌فارس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران

چکیده

دیدگاه بیضی استراتژیک انرژی جفری کمپ (1997) در ادبیات جغرافیای سیاسی جایگاه ویژه‌ای دارد. این اصطلاح ناظر به کشف ذخایر فسیلی جدید در حوزه خزر بوده که بر  طبق نظر برخی از کارشناسان با اهداف سیاسی- امنیتی صورت پذیرفته است و برخی نیز آن را یکی از اهداف پنهانی ایالات متحده از طرح خاورمیانه بزرگ برای دسترسی ذخایر منطقه در نظر می‌گیرند. سؤال اصلی پژوهش حاضر  این است که آیا در حال حاضر نیز می‌توان از این اصطلاح استفاده کرد؟ به عبارت دیگر آیا کشف ذخایر جدید در سالهای اخیر در حوزه خزر به پیش‌بینیهای گذشته جامه عمل پوشانده است؟ و آیا ایالات متحده توانسته است به اهداف اقتصادی خود از نظر منابع انرژی در این حوزه دست پیدا کند؟ هدف این مقاله ارائه تصویری روشن از روند تحول در کشف منابع جدید انرژی در این حوزه  است  که خود منشأ بسیاری از تحولات سیاسی- امنیتی می‌باشد.
 این پژوهش با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی و مبتنی بر جدیدترین آمار منتشر شده از مراکز و مؤسسات معتبر درباره میزان ذخایر انرژی حوزه خزر و خلیج‌فارس در دهه اخیر انجام شده است. چنان‌‌که نتایج بررسی نشان می‌دهد بین برآوردهای اولیه صورت گرفته و میزان ذخایر اثبات‌شده کنونی، تفاوت چشمگیری وجود دارد. در نتیجه بر اساس این دیدگاه، جایگزین کردن حوزه دریای خزر به جای حوزه خلیج فارس نادرست بوده و همچنین اطلاق بیضی استراتژیک انرژی حداقل در شرایط کنونی با واقعیتهای منطقه تطابق ندارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Analysis of designating The Energy Strategic Ellipse Implication to The Caspian Sea Basin and Persian Gulf

نویسندگان [English]

  • Mohammad Baqer Qalibaf 1
  • Mohammad Hadi Pooyandeh 2
1 Assistant Professor of Political Geography, Tehran University
2 Ph.D Student of Political Geography, University of Tehran
چکیده [English]

Absteract
The of Energy Strategic Ellipse Geoffrey Kemp, (1997), has a particular status in the field of political geography. This viewpoint indicates that recent discovery of fossil resources in the Caspian Sea, has had political-security aims when ever other experts consider it as one of the secret targets of the US in Greater Middle East Initiative, with the object of gaining possession of the new resources.
    The main question in this research is whether or not one can utilize this viewpoint for the time being. In other words, has the discovery of the new resources in the Caspian Sea basin been the past predictions come true in recent years? Also has the US been able to acquire its economic aims of the energy resources in this region? This article targets to represent a clear portrait of the process of vicissitude in the discovery of the new energy resources in this area, which is the origin of many political-security changes.
   This research has been carried out by using analytic-descriptive method, basined on the newest published statistics of the authorized centers and institutions about the amount of the energy resources in the Caspian Sea and Persian Gulf, compiled in the last decade. The result of the investigation illuminates that there is considerable difference between the preliminary performed estimates and the amount of the present established resources. As a result, in accordance with this viewpoint it is wrong to replace Caspian Sea Basin with Persian Gulf Basin. Also the so-called Energy Strategic Ellipse does not imply with the realities of the region, at least in the present circumstances.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Energy Strategic Ellipse
  • Persian Gulf basin
  • Caspian Sea Basin
1. احمدی، بهزاد و میررضوی، فیروزه (1383)؛ راهنمای منطقه خزر و کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی؛ تهران: انتشارات ابرار معاصر.
2. احمدی، سیدعباس و پارسایی، اسماعیل(1385)؛ جایگاه ایران در نظریه‌های ژئوپولیتیک؛ مجموعه مقالات دومین کنگره انجمن ژئوپولیتیک ایران، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
3. اکبریان، رضا (1382)؛ ژئوپولیتیک ایران در زمینه اقتصاد نفت و گاز؛ مجله پژوهش‌های اقتصادی، شماره 10و11.
4. بیژنی، مهدی (1381)؛ خزر و منافع ملی جمهوری اسلامی ایران؛ تهران: نشر سایه روشن.
5. حافظ‌نیا، محمدرضا (1385)؛ اصول و مفاهیم ژئوپولیتیک؛ مشهد: انتشارات پاپلی.
6. زون، ایگور (1385)؛ خزر توهمات و واقعیات؛ (جلد اول)، ترجمه علی شمسی فولادی، مؤسسه تحقیقات آب- مرکز مطالعات و تحقیقات دریای خزر.
7. عزتی، عزت اله و ویسی، هادی (1385)؛ تحلیل ژئوپولیتیک و ژئواکونومی خط لوله گاز ایران - هند، فصلنامه ژئوپولیتیک، سال دوم، شماره دوم.
8. فرزانگان، محمدرضا (1381)؛ جایگاه ایران در منابع انرژی دریای خزر؛ پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران.
9. قبادزاده، ناصر (1383)؛ دریای خزر؛ رژیم حقوقی، مواضع کشورهای ساحلی و حضور آمریکا؛ تهران: انتشارات فرهنگ گفتمان.
  1. کمپ، جفری و هارکاوی، رابرت (1383)؛ جغرافیای استراتژیک خاورمیانه؛ ترجمه مهدی حسینی، تهران، انتشارات مطالعات راهبردی.
  2. میرترابی، سعید (1384)؛ مسائل نفت ایران؛ نشر قومس، تهران.
  3. موسوی، میر طیب (1384)؛ مسائل سیاسی اقتصادی جهانی نفت؛ تهران: نشر مردم سالاری.
    1. Bahgat, gawdat, 2007; Prospects for energy cooperation in the Caspian sea; Communist and Post Communist Studies 40 (157-168).
    2. Effimoff, Igor, 2000; The oil and gas resource base of the Caspian region; Journal of petroleum Science and Engineering 28 (157-159).
    3. Oil & Gas Journal, Vol. 103, No. 47 (Dec. 19, 2005).
    4. Oil & Gas Journal, Vol. 104.47 (December 18, 2006).
    5. Oil & Gas Journal, January, 2007.
    6. http://www.bp.com/Bp statistical _review of World Energy 2007.
    7. http://www.bp.com/ statistical_review_full_report_workbook_2007.
    8. http://www.eia.doe.gov/emeu/international/oilreserves.html.
    9. http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/Persian_Gulf/pdf.pdf.
    10. http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/Caspian/images/caspian_balances.pdf.
    11. http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/Caspian/Full.html.
    12. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8611130563.
    13. http://www.opec.org/library/Annual%20Statistical%20Bulletin/interactive/FileZ/Main.htm.