تنگناهای ژئوپلیتیکی جمهوری آذربایجان در قالب مدل پیتر هاگت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 ـ استادیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران

2 ـ دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران

3 ـ کارشناس ارشد جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران

چکیده

ارزش­های جغرافیای انسانی و طبیعی موجود در فضای ملّی هر کشور از عوامل ایجادکنندۀ تنش و منازعه با محیط پیرامونی بویژه با همسایگان است که به‌صورت بالقوّه و بالفعل روابط ژئوپلیتیکی آن کشور را با همسایگانش تحت تأثیر قرار می­دهد. پیتر هاگت جغرافیدان انگلیسی در یک مدل فرضی دوازده عاملی، منابع جغرافیایی تنش یک کشور با سایر کشورها را ارائه و احصاء کرده است. این عوامل تنش­زا بسته به موقعیّت جغرافیایی کشور و چگونگی کارکرد عوامل طبیعی و عملکردهای انسانی می­تواند در به‌وجود آوردن بحران در مقیاس ملّی و فراملّی (منطقه­ای) نقش­آفرین باشند و در صورت عدم مدیریّت صحیح، منابع جغرافیایی تنش­زا نه تنها قابلیّت­های کشور را در پیشبرد سیاست­های کلّی و کلان، تحت­الشّعاع خود قرار می­دهد، بلکه می­تواند روابط و مناسبات یک واحد سیاسی را با سایر واحدهای سیاسی بویژه کشورهای همجوار مخدوش سازد. جمهوری آذربایجان به‌عنوان مهم­ترین کشور منطقۀ قفقاز جنوبی، همانند هر واحد سیاسی دیگر دارای یک­سری منابع تنش­های جغرافیایی با همسایگان و سایر کشورها است و از این قاعده مستثنی نیست. طبعاً زمینه­های جغرافیایی منازعه در تعیین سطح روابط و سیاست خارجی این کشور دخیل است و بی­شک شناخت این عوامل در فروکاست معضلات و تنش­های این کشور چه در داخل و چه در خارج از منطقه و بویژه در ارتباط با همسایگان و از جمله با ایران کمک خواهد کرد. بر این اساس تحقیق حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی در پی بررسی این سؤال اساسی است که آیا منابع جغرافیایی تنش­های بین­المللی در جمهوری آذربایجان با عوامل دوازده­گانۀ مدلِ هایپوتتیکایِ پیتر هاگت، انطباق کامل دارد؟ مطابق یافته­های تحقیق از دوازده عاملی که هاگت به‌عنوان منابع جغرافیایی تنش نام می­برد، پنج مورد به وضوح در آذربایجان دیده می­شود و مابقی هفت عامل در این کشور مصداق ندارد. ضمن اینکه یک­سری عوامل جغرافیاییِ تنش­زا در مناسبات ژئوپلیتیکی این کشور وجود دارد که در مدل هاگت بدان­ها اشاره نشده است.
    
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Geopolitical bottlenecks of Republic of Azerbaijan based on Peter Haggett model

نویسندگان [English]

  • Yashar Zaki 1
  • Rasoul Afzali 2
  • Ahad Pashalou 3
1 -Assistant Professor of Political Geography,University of Tehran , Tehran, Iran
2 - Associate Professor of Political Sciences,University of Tehran , Tehran, Iran
3 - MA Student of Political Geography,University of Tehran , Tehran, Iran
چکیده [English]

 

National space and existing human and natural geographical values in each country are the creating factors of tension and conflict within the milieu of that country, especially with neighboring countries that may have potential and actual effects on geopolitical relationships of that country with its neighbors. Using a 12 – trigger hypothetica model, Peter Haggett, the famous English geographer, has represented the geographic sources of tension contributing to the conflict of that country with others. Depending on a country’s geographical situation and the functionality of natural factors and human operations, these sources of tension can play a role in creating crisis at national and supranational (macro regional) scales. If proper management fails, the geographic sources of tension can not only overwhelm the country’s capabilities to reinforce general politics of the country, but also falsify the relations and ties of a political unit with other neighboring political units. Hence, the role of geographical factors and values should not be considered as neutral, null and void in international relations and in the emergence of geopolitical challenges and crises. As the most important country in the Southern Caucasia, ‘The Republic of Azerbaijan’, like any other political unit, has a series of geographic sources of tension with neighboring and other countries and this is no exception. Naturally, the geographical grounds of conflict involve in determining the level of foreign relations and policy and without doubt, recognizing these factors contribute to reducing this country’s problems and tensions in the region both intrinsically and extrinsically and particularly with its neighbors as well as with Iran. Accordingly, the current study, using descriptive-analytical method, attempts to answer this question ‘if geographic sources of international tension of the Republic of Azerbaijan fully conform to Peter Haggett’s 12 - trigger hypothetica model’. According to research findings, from among twelve triggers which Haggett called geographic sources of tension, six triggers can be obviously observed in Azerbaijan and the remaining six ceased to prove true in this country. Meanwhile there is a series of geographic factors creating tension in geopolitical relations of this country about which nothing is mentioned in Haggett’s model, the differences and conformities of geographical factors of conflict with the facts and realities of the Republic of Azerbaijan are reflected on various maps.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Republic of Azerbaijan
  • Hypothetica
  • Geographical sources of tension
  • Peter Haggett