تحولات ژئوپلیتیک در حوزه دریای خزر و تغییر نقش قدرتهای بزرگ در این منطقه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 - استادیار علوم سیاسی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین

2 - کارشناس ارشد روابط بین‌الملل، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین

چکیده

در زمان حیات اتحاد جماهیر شوروی حضور قدرت‌های بزرگ در حوزه خزر محدود بود. به‌علت تسلط شوروی بر بخش وسیعی از منطقه خزر و عدم تمایل آمریکا برای درگیری با شوروی و به‌رسمیت شناخته شدن حوزه‌های نفوذ ابرقدرت‌ها از سوی یکدیگر، حوزه خزر تنها تحت نفوذ و تأثیر شوروی بود. از اینرو ثبات نسبی در منطقه برقرار بود. اما بعد از فروپاشی شوروی قدرت‌های متعددی در منطقه حضور یافتند. بنابراین در حالی‌که قبل از فروپاشی شوروی وجود یک قدرت مسلط باعث یکپارچگی و برقراری ثبات در منطقه بود، بعد از فروپاشی شوروی با وجود قدرت‌های متعدد، زمینه بروز رقابت‌ها و چالش‌های فراوانی در منطقه فراهم شد. در چنین وضعیتی قدرت‌های بزرگ به‌عنوان عامل بی‌ثباتی در منطقه‌ایفای نقش می‌کنند.
هدف مقاله حاضر این است که این تغییر نقش قدرت‌های بزرگ را که بعد از فروپاشی شوروی و وقوع تحولات ژئوپلیتیک در منطقه خزر اتفاق افتاد، تبیین نماید. برای این منظور ضمن معرفی قدرت‌های صاحب نفوذ در منطقه خزر و بررسی اهداف و منافع آنها در سال‌های قبل و بعداز فروپاشی شوروی، به مقایسه عملکرد آنها و تأثیرات این عملکرد پرداخته است. با این بررسی سعی شده است تفاوت نقش و تأثیر قدرت‌های بزرگ در دو دوره مورد مطالعه بیان شود. نتایج به‌دست آمده نشان می‌دهد که در حالی‌که سیستم مداخله و نفوذ در منطقه خزر در سال‌های قبل از فروپاشی شوروی عامل ثبات در منطقه بوده، در سال‌های بعد از فروپاشی شوروی این سیستم به سیستم نفوذی بی‌ثبات کننده تغییر نقش داده است.
 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Geopolitical Developments in the Caspian Sea Region and Change of Great Powers’ Role at this Area

نویسندگان [English]

  • Hakem Ghasemi 1
  • Zahra Nazeri 2
1 - Assistant Professor of Political Sciences, Imam Khomeini International University, Gazvin, Iran
2 - M.A Student of International Relations, Imam Khomeini International University, Gazvin, Iran
چکیده [English]

Great Powers had limited presence in the Caspian Regions at the era of former Soviet Union. The Soviet Union’s sovereignty embraced Northern, Eastern and Western Regions of the Caspian Region. Iran had its sovereignty over the southern region of the Caspian Sea. Iran was under the influence of the United States until the Islamic Revolution. But thereafter, the influence of United States ceased and with respect to the Islamic Republic’s Policies, no country could have its presence as a predominant influential power at this region. Therefore, in the years prior to disintegration of the Soviet Union, due to sovereignty of the Soviet Union on a vast part of the Caspian Region and due to United States’ reluctance to encounter the Soviet Union, and also recognition of the super powers’ spheres of influence, the great powers played a stabilizing role at the Caspian Sea Region; but after the collapse of the former Soviet Union, numerous powers made their presence at the region. Existence of several powers has provided the ground for many competitions and challenges at the region. In such a situation, Great Powers play as instability factors in the region.
The aim of this article is to define such change of roles of the Great Powers after the collapse of the Soviet Union and occurrence of geopolitical developments at the Caspian Sea Region. To this end, meanwhile introducing influential powers at the Caspian Sea Region and investigating their goals and interests in the years prior to and after the collapse of the Soviet Union, we have compared their roles and the effects of such roles. Through this investigation, we have tried to deal with the great powers’ different roles and effects during the two aforesaid eras. The result of this investigation is that although the intervention and intrusive system at the Caspian Sea in the years prior to disintegration of the Soviet Union had a stabilizing role in the region, after the years of the collapse of the Soviet Union this system has changed its role to an intrusive system that plays as an instability factor in the region.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Caspian Sea Region
  • Intrusive System
  • Stability & Instability
  • Interests of Great Powers