گفتمان ژئوپلیتیک در آسیای مرکزی: عرصه‌های تعامل ایران و روسیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

- مدرس دانشگاه و پژوهشگر دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام

چکیده

به‌رغم خاتمه‌ ‌یافتن رقابتهای ژئواستراتژیک آمریکا و شوروی در بسیاری از مناطق جهان بعد از جنگ سرد، چنین به نظر می‌رسد که در حوزه آسیای مرکزی و قفقاز این رقابتها تازه آغاز شده باشد. مهمترین دلیل برای این موضوع آن است که روسها همچنان بر حفظ آسیای مرکزی به عنوان تنها حوزه نفوذ خود مصّر هستند. پس از فروپاشی شوروی، خلأ قدرت در آسیای مرکزی موجب ورود سایر قدرتها و در نتیجه، شکل‌گیری یک گفتمان ژئوپلیتیک در منطقه شده است. این گفتمان مبتنی بر رقابت میان قدرتهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای به منظور کسب برتریهای ژئوپلیتیک، یعنی توانایی شکل‌دهی به ساختارهای امنیتی، تسلط بر منابع انرژی و توسعه حوزه نفوذ می‌باشد. در این چارچوب، تعامل ایران و روسیه در آسیای مرکزی کاهش امکان نفوذ قدرتهای فرامنطقهای در حوزه‌های منافع مشترک و امنیت ملی دو کشور را هدف قرار داده است. 
هدف مقاله حاضر آن است تا با تکیه بر روش توصیفی – تحلیلی و استفاده از نظریه‌های ژئوپولیتیک، از یک سو به بررسی و تحلیل الگوهای رفتاری قدرتهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در محیط ژئوپولیتیکی پس از جنگ سرد آسیای مرکزی پرداخته و از سوی دیگر الگوی تعامل میان روسیه و ایران به عنوان دو بازیگر اصلی در این منطقه را که می‌تواند در قالب طیفی از رقابت تا همکاری معنا یابد، شناسایی کند. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Geopolitical Discourse in Central Asia: Opportunities for Iran-Russia Cooperation

نویسنده [English]

  • Parvin Dadandish
- University lecturer
چکیده [English]

The end of Cold War eliminated geo-strategic rivalry between the United States and the Soviet Union in many parts of the world, but two countries have continued their rivalry in Central Asia and the Caucasus. The collapse of the Soviet Union brought a power vacuum in Central Asia, and consequently paved the way for other powers to significantly influence regional development. This paper maintains that the emerging development in the region led to the formation of a geopolitical discourse in Central Asia and the Caucasus. This article maintains the emerging discourse is based upon the competition between regional and extra-regional powers to gain geopolitical advantages in forming security structures and dominating energy resources. In this framework, Iran-Russia cooperation aims at reducing foreign powers influence in the region. As conclusion, this paper maintains that Iran-Russia cooperation could be better conceptualized in the framework of a non-zero sum game.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iran
  • Russia
  • Central Asia
  • Eurasia
  • Geopolitics
  • extra-regional powers