مقایسه‌ جغرافیای‌ سیاسی‌ و روابط‌ بین‌الملل‌ از نظر روش‌شناسی‌ و مفاهیم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادجغرافیای سیاسی تهران دانشگاه، -

2 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران

چکیده

جغرافیای‌ سیاسی‌ به‌ عنوان‌ یک‌ رشته‌ دانشگاهی‌ در یکصد سال‌ گذشته‌ با پشت‌ سرنهادن‌ فراز و نشیب‌های‌ بسیار، رشد و توسعه‌ چشمگیری‌را تجربه‌ نموده‌ است‌، بویژه‌ ژئوپلیتیک‌ که‌ به‌ عنوان‌ یکی‌ از موضوعات‌ جغرافیای‌ سیاسی‌، توجه‌ محافل‌ علمی‌ و سیاسی‌ را به‌ خود جلب‌ نمود. از آنجا که‌ موضوع‌ اصلی‌ ژئوپلیتیک‌ یعنی‌ بررسی‌ و مطالعه‌ روابط‌ و پیوندهای‌ فرامرزی‌ میان‌ واحدهای‌ سیاسی‌ در مقیاس‌های‌ محلی‌، ملی‌، منطقه‌ای‌ و جهانی‌، شباهت‌ و نزدیکی‌ بسیاری‌ با موضوعات‌ مورد مطالعه‌ در دانش‌ روابط‌ بین‌الملل‌ به‌ ویژه‌ در سطوح‌ ملی‌، منطقه‌ای‌ و بین‌المللی‌دارد، همین‌ امر موجب‌ ایجاد ابهام‌ درخصوص‌ علت‌ وجودی‌ دو دانش‌، نسبت‌ آنها با یکدیگر و مفاهیم‌ وموضوعات‌ مشترک‌ و اختصاصی‌ دو دانش‌ در میان‌ دانشجویان‌ و پژوهشگران‌ گردیده‌ است.
پرسش‌ اصلی‌ مقاله‌ حاضر این‌ است‌ که‌ علت‌ اصلی‌ شباهت‌ و نزدیکی‌ میان‌ جغرافیای‌ سیاسی‌  (بخصوص‌ ژئوپلیتیک‌) و روابط‌ بین‌الملل‌چیست‌؟ علاوه‌ بر این‌ سئوال‌، پرسش‌های‌ دیگری‌ نیز مطرح‌ است‌ که‌ می‌توان‌ به‌ موارد زیر اشاره‌ کرد:
الف‌ - نسبت‌ میان‌ جغرافیای‌ سیاسی‌، روابط‌ بین‌المللی‌ و ژئوپلیتیک‌ چیست‌؟
ب‌ - مفاهیم‌ اختصاصی‌ و مشترک‌ آنها کدام‌ هستند؟
د - چه‌ تفاوت‌ها و شباهت‌هایی‌ به‌ لحاظ‌ روش‌ شناختی‌ میان‌ دو دانش‌ برقرار است‌؟
در مقاله‌ حاضر تلاش‌ گردیده‌ است‌ با استفاده‌ از روش‌ مقایسهای‌ به‌ پرسش‌های‌ یاد شده‌ پاسخ‌ داده‌ شود. بر اساس‌ نتایج‌ بدست‌ آمده‌، علت ‌اصلی‌ شباهت‌ و نزدیکی‌ جغرافیای‌ سیاسی‌ (به‌ ویژه‌ ژئوپلیتیک‌) با روابط‌ بین‌الملل‌ مورد مطالعه‌ واقع‌ شدن‌  مفهوم‌ کلیدی‌ کشور (حکومت‌) یا دولت‌ در هر دو دانش‌ است‌. از میان‌ موضوعات‌ مطرح‌ در جغرافیای‌ سیاسی‌، ژئوپلیتیک‌ به‌ علت‌ فرامرزی‌ بودن‌ و مطالعه‌ روابط‌ میان‌ واحدهای‌سیاسی‌ نزدیکی‌  بیشتری‌ با روابط‌ بین‌ الملل‌ دارد. به‌ لحاظ‌ روش‌ شناختی‌ مفاهیم‌ «مقیاس‌» و «سطح‌ تحلیل‌» دارای‌ نقش‌ محوری‌  در طبقه‌بندی ‌اطلاعات‌، محدوده‌ و دامنه‌ متغیرها دارند. از لحاظ‌ مکاتب‌  فکری‌ و روش‌ شناختی‌ نیز شباهت‌ و تفاوتهای‌ جالبی‌ میان‌ دو دانش‌ وجود دارد که ‌مشروح‌ آن‌ در مقاله‌ ذکر شده‌ است‌.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Methodology and Concepts in Political Geography and International Relation: A Comparative Study

نویسندگان [English]

  • Dorreh Mirheidar 1
  • Hossein Hamidinia 2
چکیده [English]

Passing through many ups and down, Political Geography as an academic discipline, has experienced significant and noticeable growth and development during the last hundred years especially Geopolitics, which as a subject of Political Geography, has attracted the attentions of political and scientific circles. While the actual topics of Geopolitics i.e. review and study of relations among political units in local, national, regional and zonal scale, there are much similarities with proposed topics in the knowledge of international relations especially at national, regional and international levels and the same matter cause ambiguity between two knowledge, their relations with each other as well as common definition, topic and particularly specific knowledge between students and researchers.
The present article tries to pose the major question such as what are the main reasons of resemblance and proximity between Political Geography (especially Geopolitics) and International Relations. In addition to this, numerous questions have been propounded which are as follows:
a) What are the relationship between Political Geography, International Relations and Geopolitics?
b) What are their specific and common concepts?
c) What is the resemblance and differences in this two knowledge, with reference to methodology?
The present article has attempted to reply the questions through comparative methods. According to the accumulated results, the main reason of similarities and proximities of Political Geography, Geopolitics and International Relations is the presence of key concept of country or the state in both the knowledge.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Political Geography
  • international relations
  • Geopolitics
  • State
  • Scale
  • and Level of analysis