درهم تنیدگی آب، سیاست و محیط‌زیست در حوضه آبریز دجله و فرات

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس

2 استادیار حقوق، دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

منابع آبی مشترک میتوانند یک عامل هم برای مشارکت و همکاری و هم تنش و درگیری بین کشورهای ساحلی باشند. آب در کنار نفت، در حیات امنیتی و سیاسی منطقه غرب آسیا نقش و اهمیت ژئوپلیتیکی بسزایی دارد بگونه‌ای که مناسبات سیاسی و امنیتی بین کشورهای این منطقه را تحت تأثیر جدی قرار داده است. حوضه دجله و فرات بعنوان یکی از پرتنش‌ترین حوضه‌های آبریز فرامرزی دنیا و بزرگ‌ترین حوضه آبریز فرامرزی در غرب آسیا، از درهم‌تنیدگیهای متعدد تاریخی،سیاسی،امنیتی،اقتصادی و ژئوپلیتیکی با آب برخوردار است. بی‌اعتمادی سیاسی باقی‌مانده از گذشته و رقابت منطقه ای بین کشورهای ساحلیِ تحت ساختار جنگ سرد، مناقشات آبی را از مسائل فنی به موردی برای تقابل در منطقه تبدیل کرده است.
هدف از این مقاله، بررسی وضعیت هیدروپلیتیک حوضه آبریز دجله و فرات و بررسی اقدامات کشورهای ساحلی برای تسلط بر منابع مشترک این کشور بویژه پروژه گاپ ترکیه است. نتایج نشان میدهد که ظرفیت سدهای احداث شده بر روی رودخانه فرات بیش از سه برابر آورد کل سالیانه این حوضه است. این در حالیست که ظرفیت این سازه ها بر روی رودخانه دجله حدود پنج برابر است. نتایج بیانگر درهمتنیدگی جدی مسائل آب و محیطزیست با مسائل سیاسی و امنیتی در این حوضه است. علاوه‌بر این، اثرات جدی تغییر اقلیم در کنار عدم اعتماد و رقابت جدی کشورهای ساحلی برای تسلط هر چه بیشتر بر منابع آبی، نگرانیهای بسیار جدی در خصوص آینده این حوضه ایجاد کرده است که میتواند مساله آب در حوضه را از فاز فنی- سیاسی وارد فاز نظامی- امنیتی نماید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Complexity of Water, Politics, and Environment in the Euphrates and Tigris River Basins

نویسندگان [English]

  • Hojjat Mianabadi 1
  • azam Amini 2
1 Department of Water Engineering, ​Faculty of Agriculture Tarbiat Modares University
2 Assistant Professor of Law, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
چکیده [English]

Shared water resources can be a source of both cooperation and conflict among riparian countries. Water, along with oil, plays a major geopolitical role in the security and political life of the West Asia region. The Euphrates and Tigris River Basins (ETRB), as one of the most challenging transboundary river basin in the world and the largest transboundary basin in the West Asia, have diverse historical, political, security, economic, and geopolitical complexity with water. The remaining distrust of the past and the regional rivalry among the riparian countries,under the Cold War structure, has turned water conflicts from technical issues to contention in the region.
The purpose of this study is to investigate the hydro-political status of the ETRB and to examine measures of riparian states to dominate the shared water resources of the region especially the GAP project by Turkey. The results show that the capacity of constructed structures by riparian states on the Euphrates River is more than triple the total annual amount of the basin. While the capacity of these structures on the Tigris is about five times. It indicates a high degree of complexity of water and environmental issues with political and security issues in the basin. In addition, the influential impacts of climate change along with distrust and serious competition of the riparian states have led to serious concerns about the future of the basin, in which could turn water and environmental impacts caused by construction of hydro-structures from the technical-political phase to the military-security once.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Transboundary Waters
  • hydropolitic
  • Euphrates and Tigris
  • Southeastern Anatolia Project (GAP)

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 09 مرداد 1398
  • تاریخ دریافت: 16 مهر 1397
  • تاریخ بازنگری: 26 دی 1397
  • تاریخ پذیرش: 14 بهمن 1397