بررسی و نقد نظریه‌های تنش و منازعه کشورها و ارائه مدل نظری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 ـ استاد جغرافیای سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس

2 ـ دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس

3 ـ دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس

4 ـ استاد علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

تنش و منازعه میان واحدهای سیاسی- فضایی در ابعاد مختلف محلی، ناحیه­ای، ملی، منطقه­ای و جهانی همواره بخشی از تاریخ حکمرانی انسان در این کره خاکی را به‌خود اختصاص داده و سابقه­ای به درازای عمر بشر دارد. در این میان حکومت­های ملت­پایه به عنوان بارزترین واحدهای سیاسی دارای حاکمیت و اقتدار در فضای سرزمینی تحت کنترل خود، به خاطر تلاش برای بقای ملی و گسترش حوزه نفوذ و نیز دستیابی به منافع ملی خود، روابط مبتنی بر تنش و منازعه را با همسایگان و کشورهای دیگر تجربه کرده­اند. در بسیاری از مواقع نیز، حکومت­ها نسبت به برخی عوامل و ارزش­های جغرافیایی و ژئوپلیتیکی بیرون یا درون قلمرو خود، دیدگاهی ناسازگار با دیدگاه همسایگان یا قدرت­های منطقه­ای و جهانی دارند و در چنین حالتی نیز کشمکش و مشاجره بین آنها بروز می­کند.
با عنایت به اهمیت موضوعِ عوامل ایجاد­کننده­ تنش و منازعه در روابط کشورها، دیدگاه­های مختلف و متنوعی از سوی اندیشمندان و متخصصین رشته­های علمی مختلف نظیر جغرافیا، علوم سیاسی، جامعه شناسی، مدیریت، روابط بین­الملل، ژئوپلیتیک و همچنین مکاتب فکری و فلسفی مختلف در این زمینه ارائه شده است. فرضیه­ای که این تحقیق بر پایه آن صورت گرفته است، این است که بیشتر نظریه­هایی که از سوی متخصصین و اندیشمندان این حوزه از جغرافیای سیاسی و روابط بین­الملل در رابطه با سرچشمه­های بروز تنش و منازعه در روابط میان کشورها ارائه شده است، از حالت تک­عاملی و یا چند­عاملی برخوردار بوده و هیچ کدام از آنها نتوانسته است یک مدل نظری جامع و کاملی در این رابطه ارائه دهد. بر این اساس، این مقاله با رویکردی توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه­ای به ارزیابی و بررسی نظریه‌های مرتبط با سرچشمه­های تنش و منازعه میان کشورها می­پردازد و با نقد و تحلیل آن نظریه­ها، نظریه تازه­ای را در زمینه عوامل ایجاد­کننده تنش و منازعه در روابط کشورها ارائه می­نماید.
    
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Tension and Conflict Theories between Countries: Review, Critique and Presenting a Theoretical Model

نویسندگان [English]

  • Mohammad Reza Hafeznia 1
  • Rebaz Ghorbaninejad 2
  • Zahra Ahmadipour 3
  • Abdolali Ghavam 4
1 - Full Professor of Political Geography, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 - PhD Student of Political Geography, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
3 - Associate Professor of Political Geography, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
4 - Full Professor of Political Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده [English]


Tension and conflict between political-spatial units in different local, regional, national, and global aspects have been a part of the human beings history on this planet. The nation-state countries as the most basic political units of sovereignty and authority in the territorial space, which is under their own control, have experienced relations based on tension and conflict with their neighbors due to their quest for national survival and expansion of their sphere of and to achieve national interests. In many cases, governments, because of their perspectives toward geographical and geopolitical factors and values both within and outside their territory, have hold inharmonious views with neighbors or regional and global powers and in such a case tension and conflict occurs. Considering the importance of factors causing tension and conflict in countries relations, different and various perspectives from different scholars and experts from various disciplines such as geography, political science, sociology, management, international relations, geopolitics as well as different schools of thought in this area have been presented. The research hypothesis is that most of the theories presented by professionals and scholars relating to the sources of tension and conflict between countries have uni-factor or multifactor essence and none of them have succeeded in providing a comprehensive theoretical model. Accordingly, this paper by using descriptive-analytic approaches and using library resources attempts to assess and evaluate theories related to the origins of conflict and tension between countries and by the means of criticism and analysis of theories provides a new theory in the field of factors causing conflict in countries relations.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tension
  • conflict
  • Geopolitics
  • international relations
  • nation-state