امکان‌ سنجی سیستم اطلاعات جغرافیایی در ایجاد و تعیین مرکزیت واحد‌های اداری – سیاسی مطالعه موردی: شهرستان کرج

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 - استادیار سنجش از دور و GIS، دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی

2 - کارشناس ارشد سنجش از دور و GIS، دانشگاه تربیت مدرس

3 - دانش آموخته جغرافیای سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

اگر چه نظام سیاسی در هر کشور نحوه مدیریت بر سرزمین را مشخص می‌کند،اما مدیریت بر یک سرزمین بدون تقسیم آن به ‌واحدهای کوچکتر امکان‌پذیر نیست. در این بین مرکزیت، مجاورت و مرزهای واحد اداری- سیاسی سه پارامتر اصلی مؤثر در ناحیه‌‌بندی فضا به منظور تقسیمات کشوری است. شهرستان کرج از توابع استان تهران با جمعیت انبوه و پتانسیل‌های بسیار دارای سه بخش آسارا، مرکزی و اشتهارد است که به نظر می‌رسد بخش مرکزی شهرستان که متراکم‌ترین منطقه جمعیتی این شهرستان می‌باشد، امکان تفکیک به بخش‌های کوچکتر به ‌نحوی که امکان دسترسی مطلوب‌تر ساکنان آن به خدمات اداری فراهم شود را داراست. ولی انتخاب مرکزیت در بین شهرهای آن به ‌خاطر رقابت شدید میان آنها به نحوی که با حداقل تنش اجتماعی همراه باشد، دشوار است. از اینرو پژوهش حاضرکوشیده است با استفاده از تکنیک‌های سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور ایجاد بخش یا بخش‌های جدید در منطقه امکان سنجی شده و مناسب‌ترین مکان‌ها به‌عنوان مرکز بخش‌های جدید معرفی شود.
بخشی از تلاش صورت ‌گرفته به ‌این امر اختصاص یافت که داده‌های مورد نیاز در تعیین مرکزیت از تصاویر ماهواره‌ای و با استفاده از تکنیک‌های سنجش از دور استخراج شود، همچنین تحلیل دسترسی برای تعیین مرکزیت در محیط GIS بُرداری امکان‌پذیر گردید که در نهایت برای اخذ نتیجه نهایی، تصمیم‌گیری برای بهترین دسترسی در محیط GIS رَستری صورت گرفت. در کنار موارد فوق تحلیل‌های دیگری همچون تحلیل فواصل نیز لحاظ شدند، در آخر تمامی تحلیل‌ها در فرایند ارزیابی چند متغیره در محیط GIS رستری شرکت داده شد و معلوم شد که تنها امکان ایجاد یک بخش در منطقه موجود بوده و از این رو تنها انتخاب یک مرکز مورد نیاز است. ارزیابی سناریوهای مختلف در فرآیند ارزیابی چند متغیره نشان داد که بهترین تصمیم در صورت اختصاص وزن بیشتر به مرکزیت دهستان - که در قانون تقسیمات کشوری مد نظر قرار گرفته است - محمد شهر و در غیر این صورت ماهدشت حائز  بالاترین امتیاز برای مرکزیت می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Feasibility Study of Use of GIS in Determining Administrative-Political Central Units ase study: City of Karaj

نویسندگان [English]

  • Abbas Ailmohammadi 1
  • Atefeh Ameli 2
  • Ghasem Ghanbari 3
1 - Assistant Professor of GIS & RS, Khajeh Nasir University, Tehran
2 - M.A Student of GIS & RS, Tarbiat Modares University
3 - M.A Student of Political Geography, Tarbiat Modares University
چکیده [English]

Although political system of every country determines its management system, it is not possible to run a country without dividing it into smaller units. The capital, periphery and boundaries of political-administrative divisions are three effective parameters. The city of Karaj is one of the suburbs of Tehran, with a large population and three districts of Asara, Central Karaj, and Eshtehard. The major chunk of the population is concentrated in the Central Karaj, which can be divided into smaller units for more suitable access of the residents to administrative services. However, the selection of the central unit faces vigorous competition between different units and hence this selection must not lead to social tension. In the present paper attempts have been made to study the feasibility of selection of the most suitable sites for the central district of the new units through using such techniques as GIS.
The required data have been collected from satellite photos or remote sensing. Also analysis of access to determination of the central unit in GIS space became possible and finally decision was made for the analysis of the best access in GIS space.
 The findings of the present study show that there is possibility of establishing only one district in the region, hence it is necessary to establish only one central district. Analysis of the multivariable scenarios showed that the best decision for give more weight to township is centrality of Mohammad Shahr, while Mahdasht comes next, scoring the highest points.
    
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • GIS
  • Remote Sensing
  • Political–Administrative divisions
  • Karaj
  • Location
  • Network analysis
  • Multivariable Analysis