نقش تنگناهای ژئوپلیتیکی عراق در اشغال کویت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

- دانشیار روابط بین‌الملل، دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

عراق در  سال 1990 کویت را اشغال و آن را به‌عنوان استان نوزدهم ضمیمه خاک خود کرد. سئوال این است که مهمترین دلایل اشغال کویت چه بوده است؟ اشغال کویت دلایل متعددی داشته است، اما فرض مقاله این است که مهمترین دلیل به تنگناهای ژئوپلیتیکی عراق باز می‌گردد. برای تبیین این فرضیه، نخست در مورد نظریه‌های ژئوپلیتیک توضیح داده شده و سپس مهمترین عوامل ژئوپلیتیکی تأثیرگذار در اشغال کویت مانند موقعیت جغرافیایی، مرزها و منابع طبیعی یعنی محیط فیزیکی عراق مورد مطالعه قرار گرفته است. 
از نظر موقعیت جغرافیایی، عراق وضعیت مناسبی در خلیج فارس ندارد. به‌همین دلیل، این کشور ابتدا تلاش می‌کرد تا با طرح هلال خصیب و ایجاد عراق بزرگ به دریای مدیترانه دسترسی پیدا کند. اما با عدم توفیق در این مورد، توجه آن کشور معطوف به خلیج فارس گردید. عراق برای بهبود بخشیدن به وضعیت جغرافیایی خود در خلیج فارس و یا رفع تنگناهای ژئوپلیتیکی، همواره خواستار الحالق کامل کویت یا بخش‌هایی از آن به خاک خود بوده است. البته ذخایر نفتی کویت نیز در چشم‌داشت‌های این کشور نسبت به کویت بی‌تأثیر نبوده است.
بر همین اساس، دولت‌های عراق هر چند تا سال 1990 در مورد مرزهای خود با کویت به توافقاتی رسیده بودند، اما حاضر نشده بودند که آن را بر روی زمین  علامت‌گذاری نمایند. زیرا این مسأله به مفهوم شناسایی کویت به‌عنوان کشوری مستقل تلقی می‌شد. از سوی دیگر رهبران عراق از جمله ملک غازی، نوری سعید، عبدالکریم قاسم و صدام حسین از تنگناهای ژئوپلیتیکی عراق در خلیج فارس آگاه بوده‌اند. آنها کویت را بخشی از عراق می‌دانستند و انگلستان را متهم می‌کردند که با ایجاد کشور کویت، قصد داشته دسترسی عراق را به خلیج فارس محدود کند. اشغال کویت در سال 1990 بر همین اساس و به‌منظور بر طرف کردن این تنگنای ژئوپلیتیکی انجام گرفت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Role of Geopolitical Bottlenecks of Iraq in Occupying Kuwait

نویسنده [English]

  • Asghar Jafari Valdani
- Associate Professor of International Relations, Allameh Tabatabaei University, Tehran
چکیده [English]

In 1990 Iraq occupied Kuwait and annexed it as the 19th province of Iraq. The question is: What were the most important reasons behind occupation of Kuwait? Occupation of Kuwait had various reasons, but this study assumes Iraqi geopolitical bottleneck was the main impetus for this occupation. To clarify this hypothesis, first, some explanations have been made on geopolitical theories, then the most important geopolitical factors involved in occupation of Kuwait, such as geographical situation, borders and natural resources, i.e. Iraqi physical environment, have been studied. As far as geographical situation is concerned, Iraq has no suitable situation in the Persian Gulf. For this reason, in the beginning, Iraq tried to reach the Mediterranean coasts after establishing the great Iraq by presenting the “plan of Khasib crescent”. Failing to do so, Iraq focused on the Persian Gulf. Iraq had always sought annexing the whole or at least part of Kuwait to improve its geographical situation in the Persian Gulf to remove geopolitical bottlenecks. Of course, Iraq’s attention to Kuwaiti oil reserves must not be forgotten either. On this basis, although until 1990 Iraqi previous leaders had signed agreements with Kuwaiti rulers on joint borders on paper, nothing had been realized on in practice. This is because official establishment of joint borders meant official recognition of Kuwait as an independent state. On the other hand, Iraqi leaders such as Malek Ghazi, Nouri Saeed, Abdelkarim Ghassim and Saddam Hussein were aware of the geopolitical bottlenecks of Iraq in the Persian Gulf. They considered Kuwait as a part of Iraq and accused England of restricting Iraqi access to the Persian Gulf by establishing an independent state named Kuwait. Occupation of Kuwait took place in 1990 on this basis, to remove the geopolitical bottlenecks of Iraq.
 
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Geopolitics
  • Iraq
  • Kuwait
  • Persian Gulf